Waarom Fairtrade koffie

Koffie vormt zo’n vast onderdeel van het dagelijks leven dat maar weinigen onder ons er ooit bij stilstaan wat het vergt om de bonen te kweken voor deze heel populaire drank.

Koffie staat algemeen bekend als een grondstof met veel ups and downs. De wereldwijde koffieproductie varieert van jaar tot jaar, afhankelijk van de weersomstandigheden, van ziekten en andere factoren. Zo is de koffiemarkt inherent onstabiel en gekenmerkt door sterke prijsschommelingen. Die wispelturige prijzen hebben grote gevolgen voor de mensen die voor hun bestaan afhankelijk zijn van koffie, want de koffiekwekers kunnen moeilijk voorspellen hoeveel ze het komende seizoen zullen verdienen en hoeveel geld er beschikbaar zal zijn voor de noden van hun gezin en hun bedrijf.

Koffie kent een complexe toeleveringsketen, want de bonen komen van de kwekers via verwerkers, exporteurs, handelaars en kleinhandelaars ten slotte bij de consumenten terecht. De meeste koffieboeren weten amper waar hun koffie heen gaat of tegen welke prijs hij uiteindelijk wordt verkocht.

Fairtrade ontstond als reactie op de zware problemen waarmee Mexicaanse koffieboeren te kampen kregen na het instorten van de wereldkoffieprijzen aan het eind van de jaren 1980. Dankzij Fairtrade hebben gecertificeerde koffiekwekers de garantie dat ze voor hun koffie ten minste de Fairtrade minimumprijs krijgen, die probeert de productiekosten te dekken en fungeert als een vangnet wanneer de marktprijzen onder een leefbaar peil zakken. Via hun producentenorganisaties ontvangen de boeren ook de bijkomende Fairtrade premie om te investeren in verbeteringen voor hun bedrijf of hun gemeenschap. Zij moeten minimaal 25 procent daarvan gebruiken om de productiviteit en de kwaliteit te verbeteren, bijvoorbeeld door te investeren in installaties voor verwerking. In 2013-2014 kregen de gecertificeerde koffieboeren naar schatting 43 miljoen euro aan premies die werden geïnvesteerd in diensten voor de boeren en in gemeenschapsprojecten.

De uitdagingen waar de koffieboeren voor staan

De wereldwijde koffiesector zal de komende decennia heel wat uitdagingen het hoofd moeten bieden, zoals de aanhoudende wereldwijde economische crisis, sterk schommelende koffieprijzen, een tekort aan koffie uit belangrijke herkomstgebieden, stijgende productiekosten, minder beschikbare grond en arbeid, problemen met de voedselzekerheid en armoede in de gemeenschappen van de koffiekwekers en de gevolgen van de klimaatverandering. De toeleveringsketen van koffie is vaak complex en op hun toch van kweker tot consument komen de koffiebonen soms in tientallen verschillende handen terecht. De toeleveringsketen voor koffie wordt al lang gedomineerd door een klein aantal multinationale handelaars en branders. Vier bedrijven – ECOM, Louis Dreyfus, Neumann en VOLCAFE – beheersen ongeveer 40 procent van de wereldwijde koffiehandel!

Maar terwijl koffie duidelijk winstgevend is voor de voedingsbedrijven, is de situatie helemaal anders voor de koffieboeren.

De boeren worden vooral getroffen door de beruchte volatiliteit van de koffieprijzen op de wereldmarkt. De prijzen van Arabicakoffie schommelden de laatste jaren van een dieptepunt in 2001 van 45 dollarcent per pond naar een hoogtepunt in 2011 van 309 cent per pond. Recent viel de Arabicakoffie terug op een derde van dit laatste cijfer. In maart 2016 lag de prijs op 125 dollarcent per pond (Fairtrade heeft de minimumprijs van Arabica vastgelegd op 140 dollarcent per pond). Die wispelturige prijzen hebben grote gevolgen voor de mensen die voor hun bestaan afhankelijk zijn van koffie, want de kwekers kunnen maar moeilijk voorspellen hoeveel ze het komende seizoen zullen verdienen of hoeveel geld er beschikbaar zal zijn voor de noden van hun gezin en hun bedrijf. Als de prijzen laag zijn, hebben de boeren niet de stimulansen noch de middelen om te investeren in een degelijk onderhoud van hun bedrijf door gebruik te maken van meststoffen of pesticiden of oude koffiestruiken te vervangen. Wanneer de prijzen lager liggen dan de productiekosten, hebben de boeren het moeilijk om voldoende eten op tafel te krijgen en te betalen voor gezondheidszorg of onderwijs.

De koffieteelt wordt verder bemoeilijkt door de gevolgen van de klimaatverandering, die heeft geleid tot verstoorde weerpatronen en temperaturen in de producerende landen, waardoor de boeren die afhankelijk zijn van de verkoop van koffie nog grotere risico’s lopen.

Fairtrade garandeert:

  • Een minimumprijs: de producenten moeten voldoen aan sociale, ecologische en economische duurzaamheidsstandaarden. Daartegenover staat dat een minimumprijs voor de coöperatie gegarandeerd is. De minimumprijs stelt producenten in staat om te investeren in duurzame productie, bijvoorbeeld in bodemvruchtbaarheid. (Meer info over de Fairtrade minimumprijs vind je in de Q&A). In 2015 lag de wereldmarktprijs voor een groot aantal koffies onder de Fairtrade minimumprijs,dus bleek Fairtrade enorm noodzakelijk voor diverse koffieboeren.
  • Een Fairtrade premie om te investeren in projecten ten dienste van de gemeenschap: 20 USDc/pound of 0.44 USD/kg groene koffie.
  • Sociale, ecologische en economische standaarden: de trader standaarden verbeteren de onderhandelingspositie van de producenten. Daarnaast faciliteert Fairtrade de ‘voorfinanciering’ van de productie, zodat de boeren op voorhand kunnen investeren in hun productieproces.

Terug naar Fairtrade koffie in de kijker

Delen